Nghị quyết 57, với mục tiêu đưa khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số trở thành động lực phát triển, đã được cụ thể hóa bằng nhiều kết quả nghiên cứu, sản phẩm công nghệ cao do người Việt làm chủ.

"Đi sau không có nghĩa chấp nhận phụ thuộc. Nếu có chiến lược đúng, biết tập trung nguồn lực và kiên trì theo đuổi mục tiêu, chúng ta hoàn toàn có thể từng bước rút ngắn khoảng cách, tiến tới làm chủ những công nghệ chiến lược của quốc gia", ông Tào Đức Thắng, Chủ tịch Viettel, nói tại lễ ra mắt chip bán dẫn bảo mật VGC v1.0 đầu tháng 11.

Chip bán dẫn là một trong những lĩnh vực công nghệ chiến lược Việt Nam hướng tới làm chủ. Đây là lĩnh vực khó, đòi hỏi sự tích lũy lâu dài về tri thức, công nghệ và nguồn nhân lực chất lượng cao. Nhưng sự xuất hiện của những con chip từ Viettel cùng nền tảng bán dẫn bảo mật, được đánh giá là một trong những kết quả bước đầu trong quá trình hiện thực hóa Nghị quyết 57, được Bộ Chính trị ban hành cuối năm 2024 với mục tiêu đưa khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trở thành động lực phát triển.

Những chuyển động không chỉ diễn ra trong lĩnh vực bán dẫn. Với công nghệ sinh học, vaccine dịch tả lợn châu Phi do Việt Nam nghiên cứu, sản xuất đã hoàn tất đơn hàng xuất khẩu 300.000 liều sang Philippines đầu tháng 10. Trong đổi mới sáng tạo, hệ sinh thái khởi nghiệp tiếp tục mở rộng, hoạt động nghiên cứu và phát triển của doanh nghiệp được thúc đẩy, số giao dịch chuyển nhượng tài sản trí tuệ dần tăng. Trong chuyển đổi số, hạ tầng viễn thông được mở rộng, các nền tảng dữ liệu dùng chung dần hình thành, AI bắt đầu được đưa vào hỗ trợ hoạt động của cơ quan nhà nước.

Từ làm chủ công nghệ, đưa tri thức ra thị trường đến ứng dụng công nghệ trong quản lý và sản xuất, cả ba trụ cột từ Nghị quyết 57 đều ghi nhận một số kết quả nổi bật. Khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang dần gắn với các bài toán cụ thể của nền kinh tế.

Khoa học, công nghệ dần đi từ phòng thí nghiệm ra đời sống

Một lô hoa quả có thể được xử lý chiếu xạ ngay tại miền Bắc trước khi xuất khẩu, hay dược chất phóng xạ được điều chế trong nước để phục vụ bệnh viện. Những kết quả nghiên cứu đang từng bước hiện diện trong sản xuất và đời sống.

Đầu tháng 5, Trung tâm Chiếu xạ Hà Nội được Cơ quan Kiểm dịch động thực vật Mỹ (APHIS) công nhận đủ điều kiện xử lý chiếu xạ trái cây tươi xuất khẩu. Trong lĩnh vực y tế, máy gia tốc tại Hà Nội đã sản xuất dược chất phóng xạ FDG cung cấp cho các bệnh viện phục vụ chẩn đoán bệnh. Đây là những kết quả cho thấy khoa học đã không chỉ dừng ở phòng thí nghiệm, mà hướng tới từng người dân, giải quyết được bài toán của sản xuất, đời sống và an ninh quốc gia.

Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, doanh nghiệp trong nước hiện làm chủ 85% công nghệ lõi mạng 5G, 70% công nghệ lõi thiết bị bay không người lái và 65% công nghệ camera AI. Đây là những lĩnh vực có yêu cầu kỹ thuật cao, đòi hỏi quá trình tích lũy về nhân lực, nghiên cứu và thử nghiệm. Việc làm chủ từng phần giúp doanh nghiệp trong nước có thêm khả năng tham gia sâu hơn vào chuỗi phát triển sản phẩm, thay vì chỉ tiếp nhận và lắp ráp thiết bị.

Để thúc đẩy, Bộ Khoa học và Công nghệ đã xác định 10 nhóm công nghệ chiến lược và 30 nhóm sản phẩm công nghệ chiến lược. Đến 3/11, Bộ tiếp nhận 42 đề xuất nhiệm vụ, thẩm định 38 và phê duyệt 18 nhiệm vụ, đồng thời lựa chọn các tổ chức chủ trì. Cùng với đó, 3.030 tiêu chuẩn được công bố, gồm 1.150 tiêu chuẩn Việt Nam và 1.880 tiêu chuẩn quốc tế, khu vực hoặc nước ngoài được áp dụng.

Nền tảng cho những bước tiến này là năng lực nghiên cứu dần mở rộng. Theo tổ chức chuyên cung cấp thông tin về chất lượng nghiên cứu khoa học của các quốc gia SCImago, năm 2025, Việt Nam đứng thứ 42 thế giới về số lượng công bố khoa học, tăng ba bậc so với năm trước; xếp thứ 12 ở châu Á và thứ 5 tại Đông Nam Á. Trong 27 lĩnh vực nghiên cứu được thống kê, có 18 lĩnh vực của Việt Nam trong nhóm 50 thế giới.

Trong 10 tháng đầu năm, số công bố trên hệ thống Scopus đạt 26.107 bài, vượt tổng số khoảng 26.000 bài của cả năm 2025. Đến tháng 6, cả nước có 61 cơ sở giáo dục đại học được SCImago xếp hạng, tăng 15 đơn vị so với năm 2024.

Cùng với sự phát triển về quy mô, cách tổ chức nghiên cứu cũng có thay đổi. Đến tháng 8, hơn 700 hợp đồng thực hiện nhiệm vụ khoa học và công nghệ được ký theo cơ chế khoán chi đến sản phẩm cuối cùng. Cơ chế này hướng tới trao quyền chủ động hơn cho tổ chức nghiên cứu, đồng thời gắn trách nhiệm với kết quả thực hiện nhiệm vụ.

Trong kết luận tại Phiên họp Ban Chỉ đạo Trung ương thực hiện Nghị quyết 57 tháng 8, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh việc tập trung nguồn lực hình thành sản phẩm, thị trường và doanh nghiệp có năng lực cạnh tranh. "Mọi nhiệm vụ nghiên cứu phải hướng tới ứng dụng, thương mại hóa, tạo giá trị mới cho xã hội và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế", kết luận nêu.

Đổi mới sáng tạo mở rộng từ doanh nghiệp đến thị trường

Cũng trong kết luận, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đặt ra yêu cầu chuyển mạnh từ đổi mới sáng tạo trong một số lĩnh vực sang đổi mới sáng tạo toàn xã hội, để "đưa đổi mới sáng tạo trở thành động lực phát triển của toàn xã hội".

Một công nghệ mới chỉ tạo ra giá trị khi tìm được nơi ứng dụng, có khách hàng và hình thành được thị trường. Ngành khoa học công nghệ Việt Nam xác định đổi mới sáng tạo không chỉ nằm ở việc tạo ra ý tưởng hay sáng chế, mà còn ở khả năng biến tri thức thành sản phẩm, mô hình kinh doanh và giá trị kinh tế.

Theo Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới (WIPO), năm 2026, Việt Nam xếp thứ 43 trong 139 quốc gia và nền kinh tế về Chỉ số Đổi mới sáng tạo toàn cầu (GII), tăng một bậc so với năm trước, đứng thứ ba Đông Nam Á. Thứ hạng về đầu ra đổi mới sáng tạo tăng hai bậc, lên vị trí 35. Việt Nam cũng đứng đầu thế giới về tỷ trọng xuất khẩu công nghệ cao và sản phẩm sáng tạo.

Báo cáo của Bộ Khoa học và Công nghệ cho thấy hệ sinh thái khởi nghiệp tiếp tục mở rộng với khoảng 4.000 doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, hơn 200 quỹ đầu tư và 67 tổ chức hoạt động với vai trò trung tâm đổi mới sáng tạo. Mạng lưới này tạo thêm điều kiện để các ý tưởng tìm kiếm nguồn vốn, đối tác và cơ hội phát triển sản phẩm.

Quỹ Đổi mới công nghệ quốc gia hiện triển khai chính sách hỗ trợ 50% lãi suất vay, tối đa 6%/năm nhằm khuyến khích doanh nghiệp đổi mới công nghệ. Bộ Khoa học và Công nghệ cũng cho biết đã hoàn thiện hồ sơ Đề án thành lập Quỹ đầu tư mạo hiểm quốc gia.

Một hướng thúc đẩy khác là kết nối kết quả nghiên cứu với thị trường. Tính đến ngày 25/10, 20 sàn giao dịch công nghệ ghi nhận 80 giao dịch thành công, tổng giá trị hơn 13,5 tỷ đồng. Các nền tảng này tạo thêm kênh để sáng chế, giải pháp kỹ thuật và kết quả nghiên cứu tìm được đối tác ứng dụng, thay vì chỉ lưu lại tại viện nghiên cứu, trường đại học.

Hai năm qua, Bộ Khoa học và Công nghệ xác định sở hữu trí tuệ được coi như một loại tài sản có thể khai thác và chuyển giao. Năm 2025, cơ quan quản lý xử lý 251.676 đơn sở hữu công nghiệp và cấp 83.385 văn bằng bảo hộ. Số đơn đăng ký sáng chế của tổ chức, cá nhân Việt Nam tăng 36%, số bằng sáng chế được cấp tăng 134,2% so với 2024.

Trong 10 tháng qua, có 3.693 giao dịch chuyển nhượng quyền sở hữu trí tuệ, tăng gần 16% so với cùng kỳ, với giá trị khoảng 254 tỷ đồng. Từ ngày 1/4, thời gian thẩm định nội dung đơn sáng chế được rút từ 18 xuống 12 tháng, đơn nhãn hiệu từ 9 xuống 5 tháng. Việc rút ngắn thời gian xử lý giúp tổ chức, cá nhân sớm xác lập quyền đối với tài sản trí tuệ, tạo thuận lợi cho hoạt động khai thác và kinh doanh.

Chuyển đổi số: Hạ tầng mở rộng, dữ liệu phát huy giá trị

Nghị quyết 57 xác định phát triển hạ tầng số, công nghệ số theo hướng hiện đại, đồng bộ, an ninh, an toàn và hiệu quả; đồng thời coi dữ liệu là tư liệu sản xuất chính, cần được làm giàu và khai thác tối đa tiềm năng. Sau gần hai năm triển khai, những chuyển biến được ghi nhận trên cả hai phương diện: mở rộng hạ tầng kết nối và xây dựng nền tảng dữ liệu phục vụ quản lý, phát triển kinh tế số.

Tốc độ Internet di động tại Việt Nam tăng từ 50,9 Mbps vào tháng 4/2024, xếp thứ 58 thế giới, lên khoảng 230 Mbps vào tháng 9, đứng ở vị trí thứ 8. Tốc độ Internet cố định đạt 297,64 Mbps, cũng thuộc nhóm 10 nước dẫn đầu. Đến cuối quý III/2026, cả nước có hơn 60.000 trạm phát sóng 5G, phủ tới 93,4% dân số, với 27,2 triệu thuê bao. Hạ tầng cáp quang đã được mở rộng đến 100% xã, phường, trong khi mạng 4G phủ 99,8% dân số.

Hạ tầng kết nối là điều kiện để các dịch vụ số phát triển, nhưng dữ liệu mới là nền tảng để những dịch vụ này vận hành hiệu quả. Nền tảng tích hợp, chia sẻ dữ liệu quốc gia hiện kết nối hơn 60 bộ, ngành, địa phương, tổ chức và doanh nghiệp với 32 cơ sở dữ liệu. Từ năm 2020 đến ngày 28/10/2026, hệ thống ghi nhận gần 5 tỷ giao dịch.

Riêng trong chiến dịch 100 ngày xử lý điểm nghẽn chuyển đổi số từ 10/7 đến hết 30/11, Bộ Khoa học và Công nghệ đã kết nối 7/7 cơ sở dữ liệu được giao quản lý với Trung tâm dữ liệu quốc gia. Hệ thống thông tin quốc gia về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo cũng được đưa vào vận hành trên toàn quốc từ ngày 11/9.

Việc kết nối dữ liệu tạo điều kiện để cơ quan nhà nước chia sẻ thông tin, giảm yêu cầu người dân và doanh nghiệp cung cấp lại những dữ liệu đã có, đồng thời mở ra khả năng khai thác thông tin phục vụ quản lý và cung cấp dịch vụ công. Cổng Dịch vụ công quốc gia hiện cung cấp 3.745 thủ tục online, trong đó 2.361 thủ tục được thực hiện trực tuyến toàn trình. Đến tháng 10, cả nước có 36,16 triệu chứng thư chữ ký số, tăng 36,71% so với cuối 2025.

Một hướng ứng dụng dữ liệu và công nghệ số đáng chú ý là trí tuệ nhân tạo trong hoạt động công vụ. Hai nền tảng AI do doanh nghiệp Việt làm chủ, sử dụng mô hình ngôn ngữ lớn trong nước, đang được thử nghiệm miễn phí tại toàn bộ 24 bộ, cơ quan ngang bộ và 34 tỉnh, thành phố.

Các công cụ này hỗ trợ tìm kiếm văn bản pháp luật có trích dẫn, soạn thảo, tóm tắt, đối chiếu và rà soát tài liệu. Đến ngày 2/11, hai nền tảng ghi nhận 761.000 tài khoản, có khả năng phục vụ 50.000 người dùng đồng thời. Việc đưa AI vào công việc hành chính cho thấy chuyển đổi số đang dịch chuyển từ số hóa hồ sơ, quy trình sang hỗ trợ xử lý thông tin và công việc chuyên môn.

Ở phía doanh nghiệp, các công ty công nghệ số trong nước đầu tư khoảng 4.208 GPU phục vụ nghiên cứu và phát triển AI. Đây là một trong những yếu tố góp phần xây dựng năng lực tính toán trong nước, tạo nền tảng cho việc phát triển các ứng dụng trí tuệ nhân tạo.

Những chuyển biến về hạ tầng và dữ liệu cũng đi cùng sự mở rộng của kinh tế số. Tỷ trọng giá trị tăng thêm của kinh tế số trong GDP đạt 14,02% năm 2025, tăng 0,85 điểm phần trăm so với năm trước. Trong 10 tháng đầu năm 2026, doanh thu công nghiệp số ước đạt 254,6 tỷ USD, kim ngạch xuất khẩu đạt 212 tỷ USD.

Trong báo cáo công bố tháng 11, Google ghi nhận Việt Nam bứt phá trở thành nền kinh tế số tăng trưởng nhanh nhất Đông Nam Á, với mức tăng 20%, lên 49 tỷ USD. "Nền kinh tế số Việt Nam tiếp tục khẳng định đà tăng trưởng mạnh mẽ, được tiếp sức bởi sự đón nhận tích cực từ người dùng và các chính sách AI chủ động cấp quốc gia," ông Marc Woo, Tổng giám đốc Google Việt Nam, nhận định.

Những điểm nghẽn cần tháo gỡ

Dù ghi nhận nhiều kết quả, quá trình triển khai Nghị quyết 57 vẫn còn một số điểm nghẽn cần giải quyết. Đến ngày 30/10, tổng giải ngân nguồn lực dành cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đạt hơn 22.402 tỷ đồng, tương đương 42,12% kế hoạch.

Ở lĩnh vực nghiên cứu và đổi mới sáng tạo, việc đưa kết quả khoa học ra thị trường được đánh giá "chưa tương xứng với năng lực nghiên cứu". Nhiều kết quả chưa sẵn sàng thương mại hóa, chưa đánh giá rõ về nhu cầu thị trường, quy mô ứng dụng và khả năng cạnh tranh. Kết nối giữa viện nghiên cứu, trường đại học với doanh nghiệp còn hạn chế; năng lực định giá và chuyển giao tài sản trí tuệ cũng chưa đáp ứng yêu cầu.

Trong chuyển đổi số, dữ liệu và các nền tảng dùng chung chưa được kết nối đồng bộ. Theo báo cáo, 30 trong 79 nền tảng số dùng chung chưa được triển khai. Với AI, năng lực kiểm thử, đánh giá rủi ro còn một số hạn chế, trong khi quy định kỹ thuật riêng đối với các hệ thống AI có rủi ro cao chưa được hoàn thiện.

Để khắc phục những tồn tại, Bộ Khoa học và Công nghệ cho biết sẽ phối hợp với các bộ, ngành rà soát tiến độ, tháo gỡ vướng mắc trong phân bổ và sử dụng nguồn lực, ưu tiên những nhiệm vụ đủ điều kiện triển khai. Bộ cũng định hướng tăng cường kết nối giữa viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp, thúc đẩy chuyển giao, thương mại hóa kết quả khoa học. Trong chuyển đổi số, trọng tâm là chuẩn hóa, kết nối và khai thác hiệu quả dữ liệu dùng chung. Với AI, các nền tảng cần được kiểm chứng về độ chính xác, an toàn dữ liệu và đánh giá rủi ro trước khi mở rộng ứng dụng.