Những tháng đầu năm 2026 ghi nhận bức tranh tích cực từ cả đầu tư công và dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI). Theo số liệu từ Cục Thống kê (Bộ Tài chính), vốn đầu tư thực hiện từ ngân sách Nhà nước trong 2 tháng đầu năm ước đạt 83,5 nghìn tỷ đồng, tăng 11,5% so với cùng kỳ năm trước. Đáng chú ý, vốn do Trung ương quản lý tăng mạnh 16,9%, trong đó Bộ Xây dựng có mức giải ngân nổi bật.

Ở cấp địa phương, tổng vốn thực hiện đạt 71,8 nghìn tỷ đồng, tiếp tục duy trì đà tăng trưởng ổn định. Điều này cho thấy nỗ lực thúc đẩy giải ngân đầu tư công đang phát huy hiệu quả, góp phần kích thích tổng cầu và cải thiện hạ tầng kinh tế.

Song song, dòng vốn FDI cũng ghi nhận tín hiệu tích cực khi vốn thực hiện đạt 3,21 tỷ USD, tăng 8,8% và là mức cao nhất trong 5 năm qua. Ngành công nghiệp chế biến - chế tạo tiếp tục dẫn đầu với tỷ trọng áp đảo, chiếm hơn 82% tổng vốn.

Các chuyên gia nhận định, xu hướng này phản ánh việc Việt Nam vẫn giữ được sức hút trong bối cảnh các tập đoàn toàn cầu tái cấu trúc chuỗi cung ứng. Tuy nhiên, đằng sau những con số tăng trưởng là một vấn đề lớn: chất lượng dòng vốn vẫn chưa có sự chuyển biến rõ rệt.

Ông Nguyễn Đình Cung, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương cho rằng nếu tiếp tục thu hút đầu tư theo chiều rộng, giá trị gia tăng mang lại sẽ hạn chế. Điểm mấu chốt là phải định hướng dòng vốn vào các lĩnh vực công nghệ cao và đổi mới sáng tạo.

Đầu tư công được xác định là trụ cột quan trọng trong việc nâng cấp hạ tầng, đặc biệt ở các lĩnh vực giao thông, logistics và năng lượng. Khi chi phí vận hành giảm, năng lực cạnh tranh quốc gia sẽ được cải thiện, qua đó nâng cao khả năng thu hút các dự án quy mô lớn.

Tuy nhiên, từ góc nhìn doanh nghiệp, những “điểm nghẽn” cốt lõi vẫn chưa được tháo gỡ triệt để. Đại diện Samsung Việt Nam cho biết, dù Việt Nam đã trở thành cứ điểm sản xuất quan trọng nhưng để thu hút thêm các dự án công nghệ cao, cần tiếp tục đầu tư mạnh vào hạ tầng năng lượng ổn định và phát triển hệ sinh thái công nghiệp hỗ trợ. Việc gia tăng tỷ lệ nội địa hóa và nâng cao năng lực doanh nghiệp trong nước là yếu tố then chốt để tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Tương tự, đại diện Intel Products Vietnam cảnh báo cơ hội trong ngành bán dẫn là rất lớn, nhưng không tự đến. Nếu thiếu nguồn nhân lực kỹ thuật cao và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, Việt Nam sẽ khó nắm bắt được làn sóng dịch chuyển đầu tư đang diễn ra.

Những đánh giá này cho thấy một thực tế: lợi thế về chi phí và lao động không còn đủ để cạnh tranh. Thay vào đó, năng lực công nghệ, nhân lực chất lượng cao và môi trường đổi mới sáng tạo mới là yếu tố quyết định.

Theo PGS. TS. Trần Đình Thiên, cạnh tranh thu hút FDI đang ngày càng gay gắt, đặc biệt trong các lĩnh vực công nghệ cao như bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, năng lượng xanh và sản xuất thông minh. Nếu không có chiến lược rõ ràng, Việt Nam có thể đánh mất lợi thế vào tay các quốc gia trong khu vực.

Việc phát triển các khu công nghệ cao như Hòa Lạc hay TP.HCM được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng thu hút các dự án quy mô lớn. Tuy nhiên, nếu hạ tầng không đồng bộ và chính sách thiếu ổn định, những mô hình này khó phát huy hết hiệu quả. Một vấn đề khác cũng được nhấn mạnh là cải cách thủ tục hành chính. Thời gian cấp phép kéo dài, quy trình phức tạp và tính ổn định của chính sách chưa cao vẫn là những rào cản khiến nhà đầu tư cân nhắc.

Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu còn nhiều biến động, việc đầu tư công tăng tốc và FDI duy trì đà tăng là tín hiệu tích cực. Tuy nhiên, đây mới chỉ là điều kiện cần, chưa phải điều kiện đủ để tạo ra bước ngoặt. Muốn tận dụng hiệu quả các dòng vốn này cần chuyển đổi tư duy phát triển: từ thu hút đầu tư số lượng sang chất lượng; từ gia công lắp ráp sang làm chủ công nghệ; từ lợi thế chi phí sang lợi thế đổi mới sáng tạo.

Nếu không hành động kịp thời, cơ hội trở thành trung tâm sản xuất công nghệ cao của khu vực sẽ tiếp tục bị bỏ lỡ. Ngược lại, khi hạ tầng, nhân lực và thể chế được cải thiện đồng bộ, Việt Nam hoàn toàn có thể tạo bước nhảy vọt về năng suất, giá trị gia tăng và vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu.