Gỡ Vướng Cấp Bách, Kiến Tạo Hành Lang Pháp Lý Sửa Đổi 5 Nghị Định Thúc Đẩy Đổi Mới Sáng Tạo Và Khởi Nghiệp

Bộ Khoa học và Công nghệ vừa phối hợp với Đại học Quốc gia Hà Nội tổ chức Hội nghị lấy ý kiến đối với dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung 5 Nghị định quy định chi tiết Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo. Đây là bước đi thể chế mang tính chiến lược nhằm tháo gỡ triệt để các vướng mắc về cơ chế tài chính, chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm và chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu khoa học. Việc cắt giảm rào cản hành chính cho doanh nghiệp khởi nghiệp và phân định rõ vai trò của các Quỹ phát triển khoa học công nghệ được kỳ vọng sẽ giải phóng tối đa nguồn lực trí tuệ, đưa các kết quả nghiên cứu nhanh chóng biến thành sản phẩm thương mại đóng góp cho nền kinh tế.

Tối Ưu Hóa Bộ Máy Quản Lý Và Đột Phá Cơ Chế Chấp Nhận Rủi Ro Trong Nghiên Cứu

Quá trình triển khai Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo năm 2025 (có hiệu lực từ ngày 01/10/2025) dù đã tạo nền tảng pháp lý quan trọng nhưng cũng bộc lộ một số bất cập thực tiễn cần hoàn thiện khẩn trương. Dự thảo sửa đổi lần này tập trung điều chỉnh đồng bộ 5 Nghị định (gồm các Nghị định số 262, 263, 265, 267 và 268) nhằm cắt giảm thủ tục hành chính và đẩy mạnh phân cấp, phân quyền.

Các nội dung cải cách thể chế cốt lõi được tập trung sửa đổi bao gồm:

• Bạch hóa cơ chế vận hành của các Quỹ phát triển KH&CN: Tách bạch rõ ràng chức năng quản lý chuyên môn (xác định, tuyển chọn, giao nhiệm vụ) của cơ quan quản lý với chức năng quản lý tài chính, kiểm soát hồ sơ giải ngân của Quỹ.
• Chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu khoa học: Khẳng định việc không đạt kết quả dự kiến không đồng nghĩa với sử dụng kinh phí kém hiệu quả, tạo không gian an toàn cho các nhà khoa học theo đuổi các công nghệ mũi nhọn.
• Giao quyền sở hữu tài sản trí tuệ: Ngoại trừ các nhiệm vụ đặc biệt phục vụ thiên tai, dịch bệnh, an ninh quốc phòng do Nhà nước nắm giữ, toàn bộ tài sản trí tuệ hình thành từ ngân sách sẽ được giao trực tiếp cho tổ chức, doanh nghiệp chủ trì để thương mại hóa (có cơ chế thu hồi nếu đắp chiếu quá 3 năm).
• Cắt giảm rào cản khởi nghiệp sáng tạo: Bãi bỏ thủ tục xin xác nhận của UBND cấp tỉnh và loại bỏ yêu cầu nộp hồ sơ dự án đầu tư nhằm bảo vệ bí mật kinh doanh, chuyển mạnh sang cơ chế hậu kiểm dựa trên cam kết đầu tư.

Bảng tổng hợp các điểm sửa đổi đột phá tại Dự thảo sửa đổi 5 Nghị định ngành Khoa học và Công nghệ

Minh Họa Thực Tế Từ Nỗ Lực Tháo Gỡ Vướng Mắc Địa Phương Và Viện Nghiên Cứu

Sự cần thiết phải sửa đổi 5 Nghị định hướng dẫn Luật xuất phát chính từ những điểm nghẽn thực tế tại các địa phương và đơn vị nghiên cứu lớn:

• Thực tiễn từ Quỹ KH&CN tỉnh Phú Thọ: Địa phương gặp nhiều vướng mắc về địa vị pháp lý và cơ chế giải ngân do sự chồng chéo giữa cơ quan quản lý chuyên môn và bộ máy điều hành Quỹ.
• Kiến nghị từ Viện Hàn lâm KH&CN Việt Nam: Cần cơ chế bố trí dự toán ngân sách riêng cho các Quỹ thuộc nhóm "các cơ quan khác ở Trung ương", đồng thời kiến nghị phương pháp đánh giá rủi ro khoa học khách quan để các nhà khoa học yên tâm sáng tạo.
• Cải cách chức danh khoa học gắn với vị trí việc làm: Trường Đại học Luật (ĐHQGHN) và Bộ KH&CN thống nhất rà soát quy định bổ nhiệm chức danh KH&CN theo vị trí việc làm thực chất thay vì ngạch bậc hành chính.

Hoàn Thiện Thể Chế Số Nâng Tầm Năng Lực Tự Cường Công Nghệ

Bộ Khoa học và Công nghệ dự kiến sẽ hoàn thiện và trình Chính phủ dự thảo Nghị định sửa đổi 5 Nghị định ngay trong tháng 10/2026. Việc quyết liệt cắt giảm thủ tục hành chính, minh bạch hóa cơ chế tài chính Quỹ và chấp nhận rủi ro trong R&D chính là "chìa khóa vàng" để khơi thông nguồn lực. Khi hành lang pháp lý được tháo gỡ đồng bộ, Việt Nam sẽ tạo dựng được một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo thông thoáng, đưa khoa học công nghệ thực sự trở thành động lực bứt phá kinh tế xã hội bền vững.